Odkąd pierwszy raz wzięłam do ręki 50-tkę wiedziałam, że moja ulubiona ogniskowa (o ile ją kiedykolwiek znajdę, i o ile w ogóle istnieje) będzie w grupie tele. Jednak praca wymaga ode mnie przygotowania na rozmaite ewentualności, stąd w arsenale mam (prawie) wszystko, aż po straszliwe 14mm. Zatem kiedy przyjechaliśmy do muzeum Wena w Oławie, dobrą chwilę stałam nad plecakiem i zastanawiałam się, co wybrać.

Byliśmy po 2 dniach pracy. Na domiar złego byłam też (ja, Gabryś spał snem sprawiedliwego… albo głuchego…) po bezsennej nocy, gdyż w sposób typowy dla naszego pecha trafiliśmy na imprezę w hotelu. Kiedy zatem o 8:50 w niedzielny poranek zastanawiałam się, co też powinnam nakręcić na puszkę, byłam w równym stopniu obolała po 2 dniach noszenia szelek, co nieprzytomna z niewyspania. Decyzja o zwiedzeniu muzeum padła nieco przypadkiem, byliśmy po prostu w pobliżu, a o Wenie słyszeliśmy wiele dobrego od dawna.

Na drzwiach, obok wszelkich innych, ze wszech miar słusznych zakazów, jak zakaz wnoszenia alkoholu – znalazłam zakaz wnoszenia broni. Za to żadnego zakazu wnoszenia aparatów fotograficznych. Uznałam to za żartobliwe potraktowanie kwestii, w końcu jedno i drugie strzela… W każdym razie po niezbyt długich rozważaniach zdecydowałam się na 35-tkę. Uznałam, że w muzeach – poza tym, że z reguły są „bezstrzałowe” – jest dość ciasno, zatem szeroki kąt może się przydać. Wygłupiania się z drugim body i wielką jak armata setką postanowiłam zaniechać i tym sposobem znalazłam się, z uśmiechem wpuszczona z całym osprzętem – po drugiej stronie kołowrotka na hali o powierzchni 7k m2, gdzie nie licząc mojego męża i obsługi, byłam sama i mogłam robić, co chciałam…

Przestrzeń jako model – tego nie zrobi się teleobiektywem…

W pierwszym odruchu paniki chciałam zawrócić po setkę. Powstrzymałam się jednak, bo po pierwsze (i w istocie wcale nie takie ważne) – czas naświetlania potrzebny setce na uzyskanie nieporuszonych zdjęć jest sporo krótszy, niż przy 35-tce (1/ogniskowa sek., zatem 1/100 sek. dla setki, 1/35 dla 35-tki. Choć jest też szkoła, wg której lepiej się zabezpieczyć niż żałować i nastawiać czas 1/ogniskowa x 2 sek. Jest też trzecia szkoła, której hołduję, że najbezpieczniej nie schodzić poniżej 1/200 bez względu na ogniskową – no, do 200mm – bo człowiek rusza się sam: oddycha, pompuje krew, takie tam. Oczywiście wszystkie te rozważania dotyczą wyłącznie fotografowania z ręki!!). Po drugie, i znacznie istotniejsze, doszłam naprędce do jakże słusznego wniosku, że zapewne sporą część znajdujących się tu modeli albo już mam na koncie, albo mieć mogę, przy zdecydowanie lepszym oświetleniu / plenerze / etc. Zatem moim celem nie powinno być robienie zdjęć eksponatów, ale… muzeum. A do tego celu potrzebny mi szeroki kąt. W końcu to fotografia przestrzeni, prawie że fotografia krajobrazowa…

Z szerokim kątem wiąże się – dla mnie przynajmniej – pewna ogromna trudność. Jego zasadnicza cecha to znaczna zawartość tła w kadrze (o ile nie chcemy podejść nienaturalnie blisko do modelu i narazić się na śmieszną dystorsję. Ale jak już wspomniałam, postanowiłam za model uznać przestrzeń, a nie poszczególne samochody). A tło bywa… zaśmiecone. Nie mówię to absolutnie o normalnych śmieciach. Mówię o elementach, które nie grają z kompozycją. I dlatego właśnie szeroki kąt, będąc cenionym nie bez przyczyny narzędziem w kinematografii (Indiana Jones był kręcony podobno w większości ogniskową w okolicach 20mm… ale Indiana Jones był kręcony na planie filmowym, z totalną kontrolą reżysera nad jego każdym kawałeczkiem), w rękach przygodnego fotografa może być niebezpieczny. A raczej – zwyczajnie trudny. Bo widzisz coś ciekawego, zaczynasz zatem ustawiać kadr. Jednak przeszkadza ci, dajmy na to, słup. Robisz więc kilka kroków w prawo – co prawda słup wyszedł z kadru, ale za to z drugiej strony wszedł kosz na śmieci. No to przesuwasz się w lewo, nie ma kosza, wraca słup. Dalej w lewo – słup znika, ale to, co złapało twoją uwagę na początku, jakoś traci urok pod tym kątem. No to kucasz – coś innego teraz zasłania twój obiekt zupełnie. I tak zabawa z ustawianiem kadru może trwać godzinami.

Jeden centralny bohater, tak. Ale bez wszystkiego dookoła to zdjęcia miałoby znikomy sens, prawda?

Zaczęłam zabawę z szukaniem kształtów, które obramowały eksponaty; z szukaniem linii, które prowadziły oko w głąb kadru. Próbowałam użyć kolorów, tak by stanowiły interesujący element kompozycji. Próbowałam bawić się światłem i cieniem. Zdjęcia w przeważającej większości są na “pełnej dziurze”, czyli przy przysłonie 1.4 – niektóre tylko nieco wyżej, nigdy jednak powyżej 2. Dlaczego? Ponieważ uwielbiam ten oniryczny efekt rozmycia tła, nawet przy tak niewdzięcznym do tego celu obiektywie, jak szeroki kąt. Postanowiłam nie dać się zmanipulować częstym ostatnio głosom, że mała głębia ostrości “rujnuje kadry”. Nie rujnuje. Moim zdaniem świadome sterowanie głębią ostrości może dodać, tak bardzo czasem potrzebnego w fotografii, wrażenia odrealnienia, sennej magii… lub po prostu, bez nadużywania wielkich słów – kieruje wzrokiem widza tam, gdzie chcemy go (my, autor :->) poprowadzić.

Poza tym… pełna dziura to też najwięcej światła wpuszczonego do sensora, zatem możliwość uniknięcia wysokiego ISO, ergo szumów. Co prawda pełne klatki dość dobrze sobie z tym radzą (moja pełna klatka Nikon 850d wiele razy sprawdził się już w totalnie podbramkowych sytuacjach), ale ISO powyżej 500 zawsze przyprawia mnie o nerwową wysypkę. Jakoś tak. Zatem jak najniższa przysłona – by skompensować jednak nienajlepsze oświetlenie (w końcu to muzeum, a nie studio fotograficzne), jak najniższe ISO, i czas naświetlania jak najdłuższy, byle tylko uniknąć “motion blur” – czyli poruszenia spowodowanego oddychaniem. Tak, podczas fotografowania z reguły wstrzymuję oddech. Wiem, że nie trzeba. Ale jakoś tak samo się dzieje.

W muzeum spędziliśmy około 2h. Bawiliśmy się świetnie, a ja przywiozłam około 100 kadrów. Większość z nich krzyczy „Tak bardzo chciałabym mieć teraz tele w ręce!” – ale niektóre naprawdę ukazują szerszą kompozycję elementów, tak jak szeroki kąt czynić to powinien. I jestem z nich naprawdę bardzo zadowolona. Być może stosunek kadrów udanych (20) do nieudanych (80) jest zatrważający, ale nie to się liczy. Liczy się ogromna frajda przy tymże właśnie opisanym wyżej ustawianiu kadrów i ogromna frajda przy szukaniu kompozycji, a także znajdywanie wspólnego języka z obiektywem, który widzi przecież inaczej, niż ja, i ma – jakże wyraźne i wokalne! – własne zdanie na temat tego, co nim pokazuję.

Jeśli wyniosłam z tego doświadczenia choć jedną lekcję, to było to z pewnością to, by nie urządzać się za bardzo w strefie komfortu. Jest w niej przytulnie, tak. Ale, jak mawiał Atticus Finch, czasem bardzo dobrze jest pochodzić w cudzych butach, bo dzięki temu można naprawdę zobaczyć coś, czego pozostając w komforcie własnych kapci, być może nie dostrzegłoby się nigdy.

Chcesz obejrzeć całą galerię? Znajdziesz ją TUTAJ.

Jeśli chcesz posłuchać przydługiej opowieści o fotografowaniu w Muzeum Wena (razem ze szczerym przeglądem stykówki), znajdziesz ją tutaj:

Out of my comfort zone: shooting in a museum with a 35mm

A jeśli chcesz zobaczyć, w jaki sposób powstała edycja zdjęcia z nagłówka, znajdziesz ją tu:

Borderline Sentinel

Muszę uprzedzić, że te pogadanki są po angielsku. Świat jest mały, nie zmniejszajmy go dodatkowo naszą Wieżą Babel.

– Rezerwujcie sobie pierwszy weekend czerwca – słyszę w słuchawce. Niewiele zleceń cieszy mnie bardziej, niż zaproszenie na rajd pojazdów zabytkowych. Czekały nas 3 dni ciężkiej pracy (dzień prób sportowych, trasa rajdu, konkurs elegancji, wreszcie gala), ale na tym nie kończy się – ani nie zaczyna – praca fotografa. Wiedziałam, że pod znakiem Stardrive upłynie mi praktycznie cały miesiąc.

Przygotowanie do rajdu

Pierwszym krokiem w przygotowaniu do każdego rajdu jest dokładne zapoznanie z trasą przejazdu. Rajd to najczęściej wiele kilometrów – ten liczył 130 z okładem. Itinerer, czyli książkę z opisem trasy, otrzymaliśmy kilka dni przed rajdem. Pomocą jest zawsze Google street view, ale to narzędzie nie jest doskonałe. Można, owszem, w ten sposób spróbować wytypować miejsca, w których może udać się złapać ciekawe kadry, ale prawda jest taka, że nic nie zastąpi prawdziwego objazdu. Dlatego na miejsce udaliśmy się dzień wcześniej. Uzbrojeni w itinerer i bardzo przydatną, choć niepozbawioną problemów (wujek Google zawsze uważa, że wie lepiej, gdzie człowiek chce jechać… i którędy…) trasą w nawigacji, wyruszyliśmy w drogę wokół Wrocławia. Objazd trwa długo, bo każde miejsce, które wydaje się dobre, trzeba sprawdzić. Czasem to, co z okien samochodu wygląda dobrze, zupełnie nie zdaje egzaminu w praktyce. Czasem nie ma gdzie zostawić samochodu, czasem nie można wystarczająco oddalić się od jezdni. Czasem bliski plener jest dobry, ale w oddali widać coś nieciekawego. Czasem jest odwrotnie. Czasem miejsce jest świetne, ale najazd (czyli kierunek zbliżania pojazdu) pod dziwnym kątem. Oh, problemów jest multum. Dlatego każde miejsce trzeba sprawdzić: zatrzymać się, zrobić zdjęcie próbne, przemyśleć ekspozycję, czyli kierunek padania światła. Nawet to nie gwarantuje, że zdjęcia w każdej wybranej lokalizacji będą zgodne z oczekiwaniami. Czasem światło jednak nie pada tak, jak się spodziewaliśmy – bo jest płaski dzień z chmurami, albo są opóźnienia, albo milion innych przyczyn.

Tak zatem spędzaliśmy środę przed mającym rozpocząć się kolejnego dnia rajdem, szukając pleneru (to podobno nazywa się „scouting” :-)). Zbliżając się do Brzegu Dolnego – swoją drogą urokliwe miasteczko – jadący z naprzeciwka suv zahaczył o nasz pas, praktycznie spychając nas z drogi. Usłyszeliśmy trzask i dziwne szuranie. Pobocze, jak się okazało, było bardzo mocno wymyte i koło wpadło w dziurę. Skrzywiona koncertowo felga przecięła oponę. Idealnie. Przed nami jeszcze połowa trasy, od jutra praca, a my uziemieni na trzech kołach.

Pospiesznie znalazłam w telefonie warsztat wulkanizacyjny, dzwonię. Tłumaczę sytuację, pytam, czy nas przyjmie. Mówi, przyjeżdżajcie, pomogę. Wiecie jak trafić? – pyta. – Pojedziemy na nawigacji – odpowiadam. – Przy warsztacie stoi zielony żuk – podpowiada pan wulkanizator. Nie dosłyszałam – Żuk? – dopytuję. – Żuk, taki stary samochód, wie pani jak wygląda żuk?

Roześmiałam się. – Proszę pana, mój maż ma syrenę, a my tu przyjechaliśmy na rajd zabytkowych pojazdów; tak, wiem, jak wygląda żuk!

Pan wulkanizator przyjął nas niemalże od ręki i po kilku zaledwie kwadransach opóźnienia, mogliśmy wrócić na trasę. Gdyby zdarzyło Ci się złapać gumę w Brzegu Dolnym, stanowczo polecamy Pana Konrada.

Wykończeni jak po westernie, po 20 godzinach na nogach, położyliśmy się wreszcie koło północy.

Próba sportowa, czyli panning ekstremalny

Pierwszy dzień Stardrive to próba sportowa. Próba sportowa, pozwolę sobie dodać, to jedyna legalna okazja dla normalnego zjadacza chleba, żeby poćwiczyć nietypowe zachowania na drodze, jak slalom, beczki, ósemki, i to wszystko na czas. Nie wolno tego robić, bo według „specjalistów” od bezpieczeństwa ruchu drogowego zbytnie panowanie nad samochodem jest… niebezpieczne. Ale ja nie o tym dzisiaj chciałam mówić 🙂

Próba sportowa to rewelacyjna okazja do „poważnego” panningu (więcej o panningu możesz przeczytać w TYM TEKŚCIE), ponieważ samochody nie tylko jadą, ile dała fabryka, ale jeszcze robią szybkie zwroty i widowiskowo się wyginają. Długo robiłam panning tylko prostopadle do toru jazdy samochodu, ale od jakiegoś czasu czuję się coraz bardziej komfortowo śledząc samochód poruszający się także pod pewnym kątem do obiektywu. Dzięki spokojnemu podążaniu obiektywem za konkretnym miejscem – najczęściej jest to po prostu środek grilla – nawet jeśli samochód jest momentami zupełnie na wprost, udaje mi się wykręcić całkiem fajne ujęcia z ostrym przodem i dynamicznie rozmazanym tyłem.

Panning pod kątem, czyli utrzymywania punktu ostrości na grillu, żeby nie wiem jak bardzo kręcił beczki 🙂

Do tego, jeśli ustawię się w odpowiednim miejscu (czasem na wynikowej, ha, nie rób tak nigdy!), udaje się złapać ciekawe przechyły. Kiedy zaczynałam bawić się techniką panningu, bałam się schodzić z czasem poniżej 1/100, może 1/80. Teraz rzadko podnoszę czas otwarcia migawki powyżej 1/20. Dopiero przy tak długim czasie naświetlania można uzyskać naprawdę ciekawe efekty.

W każdym razie ustawienie podczas próby sportowej nie jest wcale łatwe. Z jednej strony trzeba brać pod uwagę kształt próby, czyli przewidzieć, w którym miejscu samochód będzie w najbardziej widowiskowej pozycji. Z drugiej nie bez znaczenia jest tło, bo jeśli próba odbywa się, jak w tym przypadku, na parkingu pod centrum handlowym, niekoniecznie chcemy mieć w tle reklamy i szyldy. Niestety do układanki zawsze dochodzi jeszcze jeden aspekt – światło. Można robić zdjęcia pod słońce, można robić ze słońcem. Ale każda orientacja ma swoje wady i zalety, swoje mocne i swoje bardzo trudne strony. Jednocześnie, planując kadr, trzeba choć pobieżnie rozważyć własne bezpieczeństwo…

Nie da się, oczywiście, wytrzymać w jednym miejscu przez całą próbę sportową, zwłaszcza jeśli samochodów jest kilkadziesiąt. Zawsze po kilku przejazdach zmieniam stanowisko, bo powtarzalność kadrów nie jest fajna ani dla mnie, ani dla oglądających. Dlatego generalnie krążę dookoła placu, starając się uzyskać jak najciekawszy kadr pod względem pozycji samochodu, odpowiednio rozmyć kiepskie tło, i do tego nie przepalić nieba (czyli przy odpowiednim doświetleniu tematu – czyli samochodu, nie doprowadzić do prześwietlenia tego, co w kadrze najjaśniejsze, czyli niebo), co zawsze jest pewnym zagrożeniem przy długim otwarciu migawki. Do tego w ten konkretny dzień pogoda dawała się mocno we znaki. Najpierw słońce było pod gęstą, ale cienką pierzyną chmur, które działały jak wielka blenda. Światło padało więc zewsząd, dosłownie oślepiając niezależnie od tego, w którą stronę się obróciłam. Potem chmury się rozeszły i mieliśmy klasykę gatunku samego południa, czyli ostre cienie i mocne kontrasty. Beton ciutkę parzył.

Beton szybko zaczął parzyć. Przewidziałam to – stąd grube, długie spodnie.

Na domiar złego zerwał się straszny wiatr. Muszę przyznać, że ten wiatr, choć wszystkim dał się mocno we znaki, próbując porwać karty i nawet namioty, dla mnie oznaczał dość ciekawe kadry z malowniczo powyginanymi taśmami.

Próba utrzymania daszku na miejscu…

Finalnie wróciłam do hotelu z około 7 tysiącami zdjęć. Wiadomo, że większość tego to nieudane, nieostre zdjęcia z początku i końca serii, ale samo przeglądanie zajmie mi tydzień, wiem o tym z góry.

ZOBACZ GALERIĘ Z PRÓBY SPORTOWEJ

Trasa, czyli panning spacerowy

Ktoś mi kiedyś powiedział, że moje zdjęcia nie są „artystyczne”, bo pokazują w większości „jadące autka”. Wzruszyłam wówczas ramionami i zaproponowałam, żeby mój interlokutor spróbował zrobić takie „jadące” zdjęcie, skoro to takie według niego proste.

Wiem, że zdjęcia, takie jak to:

wyglądają na bardzo łatwe do wykonania. Sielski widok, samochód sunie leniwie (no, jak podkręcę migawkę, to mniej leniwie :-)) spokojną wiejską drogą na tle malowniczych maków. Sielanka. Tylko że trzeba tę sielankę najpierw znaleźć, znaleźć miejsce, w którym będzie można spokojnie zostawić samochód, odejść bezszkodowo dla zasiewów (lub swoich nóg, jeśli na łące są np. pokrzywy i jeżyny… bywało i tak…), nie zrobić samą sobą cienia na przejeżdżającym samochodzie – czyli przemyśleć ustawienie słońca względem kierunku przejazdu… i milion innych drobnych spraw. Zatem nie, to nie jest takie proste. Zaręczam. Ja i moje 10+ lat doświadczenia w fotografowaniu rajdów poświadczamy, że znalezienie malowniczej lokalizacji i dopasowanie wszystkich elementów układanki zajmuje czas, sporo planowania i zawsze na koniec jest narażone na różne nieprzewidziane wydarzenia. Raz na rajdzie w specjalnie wybranym miejscu z epickim widokiem na góry w momencie przyjazdu już w dzień rajdu… trwało koszenie. I cóż, takie przypadki też mogą się zdarzyć. Tym razem na szczęście wszystko poszło względnie gładko. Pomijając, że kiedy już uznałam, że pora zmienić lokalizację i zaczęłam iść do auta, wysypał się woreczek ze sporym fragmentem stawki, jadącym jeden za drugim na tzw „lenia”…

Zupełnie inną formą panningu jest coś, co nazywamy „bagażnikiem”. Jedziemy przed fotografowanym samochodem i w odróżnieniu od klasycznego panningu, nie muszę podążać obiektywem za tematem, bo temat jedzie dokładnie za mną. Obiektyw może zatem spokojnie leżeć na ramie bagażnika, a epicki rozmaz tła robi się niejako sam… Ja muszę tylko uważać, żeby obiektyw naprawdę się nie poruszył, a Gabryś (i temat) musi jechać spokojnie, nie wpadać w dziury i nie zmieniać prędkości. Wielu zaskoczonych w ten sposób kierowców szybko się orientuje, co jest grane i pięknie pozuje. Tego typu panning nie jest bynajmniej łatwiejszy do zrobienia niż ten klasyczny – każde najmniejsze poruszenie, każda zmiana odległości fotografowanego samochodu od obiektywu daje zwyczajnie nieostre zdjęcia. Jakość polskich dróg to największy wróg panningu z bagażnika, daję słowo. Dlatego staram się utrzymać jeden samochód w kadrze przynajmniej przez kilka minut, zanim zmienię obiekt. Czasem trafi się niecierpliwy kierowca, który nas od razu wyprzedza i zdjęcie nie jest idealne.

Najczęściej jednak udaje się uzyskać takie kadry, jak ten, jedno z moich ulubionych z całego rajdu:

ZOBACZ GALERIĘ RAJDOWĄ

Konkurs elegancji, czyli fotografia portretowa i reportażowa w jednym

Jednym z moich ulubionych zajęć podczas konkursów elegancji jest podglądanie szykujących się załóg. Poprawianie krawatów, naciąganie rękawiczek, pudrowanie nosów.

Takie kadry są dla mnie bardzo ciekawe, bo oddają atmosferę kuluarów przed wjazdem przed jury. To trochę jak z fotografią rajdową… wszyscy widzą efekt końcowy, ale mało kto wie, jak wiele przygotowań wymaga udany reportaż. Podobnie bezwysiłkowy i łatwy wydaje się wygląd załóg podczas konkursu. Nic bardziej mylnego. Dopasowanie każdego elementu stroju czy dodatkowych akcesoriów, tak by pasowały do epoki samochodu, bynajmniej nie jest łatwe. Lubię to uwieczniać, te momenty nerwowego sprawdzania ostatnich detali, czy wszystko jest na miejscu. Jednocześnie lubię znajdować momenty, ciekawe sytuacje, miny, spotkania. To wszystko składa się potem na historię wydarzenia, widzianego ze środka, z epicentrum.

Tutaj – nie tylko tutaj, ale tu szczególnie – cenię sobie dobre, długie szkło. Czasami na konkursie elegancji używam nawet Nikkora 70-200 mm, tym razem jednak postawiłam na jaśniejszą (światłosiła 1.4) stałkę Sigmy, 105 mm. To mój absolutnie ulubiony obiektyw, który pozwala na uzyskanie epickiego rozmycia tła, przy jednocześnie oddaniu rysów twarzy – lub formy tematu, jeśli to samochód czy cokolwiek innego – w miękki, wręcz analogowy sposób.

Ten dzień także nie był szczególnie pogodny. Tym razem słońce było za chmurami znacznie grubszymi, niż podczas prób sportowych – przez większość dnia nie było cienia, a co gorsza tej pięknej, świetlistej lamówki, którą czasem udaje mi się uzyskać, jeśli ustawię temat między obiektywem a słońcem. Za to plener był naprawdę znakomity: pergola przy Hali Stulecia to chyba najlepsze tło dla zabytkowych samochodów. Szkoda, że światło nie współpracowało nieco lepiej tego dnia…

Podczas samego konkursu elegancji zawsze mam dylemat, czy zostać między załogami, które przygotowują się do prezentacji i łapać ciekawe, a czasem po prostu śmieszne momenty… czy też stanąć przy jury i dokumentować przebieg konkursu. Ponieważ słabo wychodzi mi rozdwajanie, część imprezy spędziłam w „kuluarach” – wśród załóg przed i po oficjalnej prezentacji, a część przy podium, bo okazało się, że byłam sama (do momentu konkursu elegancji oprócz mnie pracowała jeszcze jedna ekipa, więc miałam pewien „wentyl bezpieczeństwa”, by szukać ciekawych kadrów, a nie trwać przy dokumentacyjnym posterunku). Jak zwykle, moje ulubione kadry to te poza podium…

Moje ulubione zdjęcia sytuacyjne: wmieszaj się w tłum i łap chwile.

Do palety problemów w pewnym momencie doszedł deszcz. O ile deszcz sam w sobie nie stanowi problemu, jeśli chodzi o kadry – zdarzają się naprawdę ciekawe ujęcia z parasolami i w otoczeniu spadających kropel (o ile nie ściągną ostrości, bo i tak bywa, niestety), ale aparaty to sprzęt może i wodoodporny, ale nie wodoszczelny, jak boleśnie nauczyłam się na pewnym Classic Auto Cup. Generalnie wilgoć pod uszczelką na pokrętle może skutecznie zakończyć dzień i dobrze, jeśli tylko skończy się na dokładnym suszeniu. Tego dnia był taki moment, kiedy usiłowałam na równi martwić się o szukanie kadrów, co o bezpieczeństwo sprzętu, a takie dwa zadania na raz raczej nie służą całej sprawie. Wiem, że mogłam założyć na aparaty „pelerynki”, ale wilgoć podcieknięta pod taką folię to tylko jeszcze gorszy problem. Zatem Gabryś gonił mnie z parasolem, a ja w interwałach nerwowo przecierałam pokrętła szmatką.

Łapać kadry czy wycierać aparat?… Łapać, łapać!

Gala, czyli test jasności obiektywu

Po takich trzech dniach człowiek ma już tylko ochotę wyłożyć się i wyspać… Ale nie! Jeszcze rozdanie nagród. A na zlotach z udziałem niemal 100 załóg rozdanie nagród trwa i trwa. Zapięłam zawsze skuteczny zestaw, czyli 105 1.4 i 35 1.4. Jak zwykle także, to 105 sprawiła się lepiej. Nie dość, że wyłuskiwała doskonale twarze z półmroku sali, doskonale radziła sobie z trudnym tylnym oświetleniem, to jeszcze ostrzyła doskonale już od pełnej dziury (czyli minimalnej przysłony, 1.4). Zawsze zresztą ostrzy od pełnej dziury. To niesamowicie odpowiedzialny obiektyw. Zawsze w pełnej gotowości do zadań.

Sigma 105 – mój najlepszy przyjaciel w paskudnych oświetleniowo warunkach.

Za to 35, jak to szeroki kąt… chimeryczna i niestabilna. Przy pełnej dziurze jest duża szansa, że ostre nie będzie nic, a i przy domknięciu do 2.0, 2.5 czasem głębia ostrości nie działa w kontekście kąta widzenia (dodajmy, nieco szerszego niż ludzkie – podobno idealnie ludzi kąt widzenia oddaje 42 mm). Za to czasem osób na podium było zwyczajnie za dużo, żeby objąć całe towarzystwo teleobiektywem.

Czasem modeli jest za dużo na raz dla teleobiektywu… 🙂

Podczas gali są dwa rodzaje zdjęć, podobnie zresztą jak podczas konkursu elegancji: pozowane kadry z pucharami i jury, uśmiechnięte i wygładzone oraz te spontaniczne, wybuchy radości, dziwne miny, zaskoczenie, gratulacje. Oczywiście, moje ulubione to te drugie.

Lubię łapać spontaniczną radość. Choć w tym przypadku nie wiem, czy była całkiem spontaniczna… zważywszy na modela…

Z bolącymi barkami od dźwigania kilku ładnych kilogramów na każdym przez ponad 12 godzin codziennie od trzech dni, po gali padłam jak długa na łóżko i spałam – z interwałem na podróż powrotną do domu – około 24 godzin.

Czekało mnie około 15 długich dni selekcji i obróbki. Przywiozłam 12000 [czyt. dwanaście tysięcy. Tak.] kadrów – finalnie galeria przekazana klientowi liczyła ponad tysiąc zdjęć.

Nie mogę się już doczekać kolejnego rajdu!

ZOBACZ GALERIĘ Z KONKURSU ELEGANCJI I GALI

Niedawno była pełnia. Oczywiście, jak zawsze, kiedy wybieramy się z tej okazji w teren i planujemy od tygodnia, jakie obiektywy zabrać i skąd będzie najlepszy kadr, pogoda pokazuje nam figę. Zasłona chmur była nieprzebyta. Nie było żadnej opcji na choćby zarys księżyca na niebie. Postanowiłam zatem zostać w domu… i z półtorarocznym (…) opóźnieniem zabrać się za zdjęcia księżyca, które zrobiłam między sesjami w okolicach Poznania w październiku 2023. Wstyd, wiem.

Pełnia w październiku 2023

Pamiętam, to była wtedy jakaś turbo-pełnia chyba nawet z częściowym zaćmieniem. Kiedyś fascynowałam się astrologią, ale kiedy dotarło do mnie, że systemów astrologicznych jest mniej więcej tyle, ilu astrologów, straciłam zainteresowanie. Wtedy też były chmury, ale biegające, dlatego raz zasłaniały księżyc (i uniemożliwiały złapanie ostrości na nim), innym razem układały się efektownie w około, a innym wisiały w postaci cienkiego gazika tu i ówdzie.

Ponieważ astrofotografia jest mi obca jak filmy katastroficzne, nie za bardzo wiedziałam, jak się do tego zabrać. Próbowałam rozmaite ustawienia, rozmaite iso i rozmaity czas naświetlania. Jedno, co wiedziałam, to to, że księżyc zapieprza po niebie znacznie szybciej, niż się wydaje, jak się go nie śledzi. Wiedziałam, że muszę utrzymać czas naświetlenia na stosunkowo wysokim poziomie, zwłaszcza, jeśli miałam lufę 200mm i brak statywu. Już nie pamiętam, dlaczego go nie miałam, ale pamiętam, jak stoję na ścieżce w parku przy hotelu pod Pleszewem i strzelam z ręki w księżyc. Cała ta operacja teraz wydaje mi się dość karkołomna, ale cóż.

Nastawy do astrofotografii i reguła 500

Z wielu dotąd prób nocnych zdjęć wiem doskonale, że gwiazdy (i księżyc) poruszają się naprawdę szybko. Przy niewielkiej ilości światła, jaką normalnie ma się do dyspozycji w nocy, trzeba użyć naprawdę długiego czasu naświetlania. Aby jednak uniknąć poruszenia gwiazd (czyli wydłużonych nocnych robaczków, zamiast okrągłych świecących kuleczek), czas nie może być za długi. Ogólna zasada brzmi następująco: podziel liczbę 500 przez swoją ogniskową i masz czas naświetlania. Co oznacza, że przy ogniskowej 200 mój czas naświetlania powinien wynieść… 2,5 sekundy. No, przy przysłonie 2,8 to byłby spektakularny przepał, dlatego zapewne uszłoby mi na sucho użycie dwucyfrowej przysłony. Cóż… jak wspomniałam, nie miałam statywu. I to jest coś do nadrobienia następnym razem.

ISO: czy ISO w fotografii nocnej musi być 4-cyfrowe?!

Wracając do plików: było ich wszystkich dobrze ponad 80. Usunąwszy z marszu prześwietlone (a takich było bardzo dużo, bo z jakichś powodów uznałam, że w nocy ISO musi być ogromne – idiotka – i przepaliłam kilkanaście kadrów z iso ponad 1000) i nieostre ze względu na chmury, zostało mi około 60. Potem zaczęłam porównywać kadry wykonane przy takich samych nastawach i zostało mi nareszcie sensowne 20, z którymi można zacząć pracować. Efektywne zużycie migawki jak jasny gwint.

W pewnym momencie tamtego wieczora zrozumiałam, na szczęście, że księżyc jest tak jasny, że naprawdę wystarczy mi iso natywne albo przynajmniej niewiele podniesione, a do tego chmury się trochę rozeszły, i wreszcie zdjęcia przestały być żenujące. Oto porównanie zdjęć wykonanych przy czasie 1/250 (iso 400), 1/320 (iso 160), 1/400 (iso 160), 1/500 (iso 125!!) i 1/800 (iso 800). Są praktycznie… identyczne.

iso 400 1/250 sek

iso 160 1/320 sek

iso 160 1/400 sek

iso 125, 1/500 sek

iso 800 1/800 sek

Ponieważ kompletnie nie wiedziałam, co robię i po co, nakręciłam też 1/2500 (iso 800) i tutaj widać znaczny spadek jakości, ponieważ dookoła księżyca pojawiają się bardzo dziwne artefakty, które przypisuję tylko konieczności sporego rozjaśniania w edycji. Kompletnie nie było to potrzebne, skoro księżyc jest idealnie jasny przy 1/250 czy 1/500 i iso sięgającym nawet 125 (czyli tyle co nic przy takich warunkach).

iso 800, 1/2500

Edycja zdjęć księżyca

Pierwsza sprawa to wyrównanie balansu bieli (mój nikon ma tendencje do ochładzania i dodawania magenty, ale tutaj z nieznanych przyczyn ocieplił i zazielenił… niezbadane są jego humory…). Przy temperaturze 4400k i tincie -4 księżyc zaczął się wydawać mniej więcej wyczyszczony z zafarbów. Oczywiście przy zdjęciach nocnych tak czy owak zawsze moim problemem jest szum. Wszystkie zdjęcia poszły do gruntownego odszumiania i ponieważ przez stosunkowo krótką ogniskową musiałam kadry dramatycznie przyciąć, nie wstyd mi ani trochę za tę operację.

Zdjęcia, na których księżyc jest za chmurami, musiały oczywiście mieć podkręcone iso. Przy iso 10000 zdjęcia są odrobinkę prześwietlone, mimo sporej pokrywy chmur. Dlatego wszystkie poszły do śmietnika – poza tymi, na których co prawda przepałów nie ma, ale za to księżyc jest kompletnie nieostry (a jak miał być, jak focus ciągle drażniły pływające szybko chmury? Wiem, mogłam ustawić manualny. Ale nie ustawiłam. Zastrzel mnie).

iso 10000 1/230 sek

iso 10 000 1/200sek

iso 10 000 1/230

Wnioski, a zwłaszcza jeden główny wniosek.

Moim ulubionym zdjęciem z tego wieczoru jest to: 1/500 sekundy, iso 125, f/2.8. Jest oczywiście nieprzyzwoicie przycięte, cóż, 200mm…

iso 125, 1/500sek

Raczej nie da się go wydrukować jako ogromny poster na ścianę, ale to nic – ani sprzęt, ani jego operator nie nadają się do astrofotografii. A ważne jest co innego: po prostu zwyczajna frajda z naciskania migawki. Muszę pamiętać, że to jest najważniejsze i od czasu do czasu robić zdjęcia po prostu dlatego, że daje mi to radość i z żadnego innego powodu, nawet jeśli robi się po prostu wielki karkołomny błąd i cały wieczór pozostaje w sferze nieprzesadnie udanych eksperymentów. Bo fotografia to radość, nawet jeśli radość tylko dla jednej osoby (fotografa). To też się liczy. W świecie pełnym złości i smutku, być może to właśnie liczy się najbardziej.

Nie jestem fotografem z wykształcenia, zatem cała moja wiedza pochodzi z doświadczenia: doświadczenia innych fotografów, mojego własnego również (a nawet zwłaszcza). Wykonując kolejne kroki w mojej fotograficznej historii, sięgałam do różnych źródeł, artykułów czy filmów, by zebrać jak najwięcej danych, zanim podejmę decyzje. Decyzje w fotografii oznaczają najczęściej spore wydatki, dlatego też w moim przypadku każda była poprzedzona długim szukaniem informacji. Czasami je znajdywałam, czasem nie do końca. To artykuł, który chciałabym, żeby ktoś dał mi do przeczytania, kiedy podejmowałam decyzję o zakupie kolejnych obiektywów.

Moje obiektywy – stan na rok 2024

Obiektyw 50mm 1.8

Nie posiadam już mojego pierwszego obiektywu. W 2012 roku nabyłam Tamron 17-70 2.8. Teraz wiem, że to, co uważałam za jego niedostatki, były po prostu moim własnym brakiem umiejętności, ale kiedy zobaczyłam zdjęcia zrobione pierwszą stałką – oczywiście 50mm 1.8 – sprzedałam go natychmiast. Jakość zdjęć, płytka głębia ostrości (oczywiście, światłosiła 2.8 jest naprawdę w większości wystarczająca, ale 1.8 mnie zachwycił), kremowy bokeh – „pięćdziesiątka” stała się natychmiast moim podstawowym obiektywem.

Obiektyw 24mm 1.4

Problem pojawił się, kiedy miałam sfotografować samochody w warsztacie. Bez możliwości odejścia (czyli oddalenia się fizycznie od obiektu – dość dużego w stosunkowo małej przestrzeni), przeczytałam wszystko, co się dało, na temat zakresu pola widzenia w różnych ogniskowych i podjęłam decyzję zakupu obiektywu o ogniskowej 24mm. Była to Sigma Art. (światłosiła 1.4), w teorii lepszy obiektyw od mojej pięćdziesiątki 1.8, ale w praktyce nie widziałam przesadnie dużej poprawy w jakości zdjęcia. Nie do końca rozumiałam, co mi nie pasuje. Teraz wiem, że… ogniskowa. Ale do tego dojdziemy.

Obiektyw 105 macro 2.8

Kolejnym tematem, z którym się zmierzyłam, były zdjęcia produktowe. O ile zdjęcia rzeczy dużych można z powodzeniem zrobić obiektywem 50mm, a z pomocą narzędzi prostowania – nawet 24mm, o tyle rzeczy naprawdę małe, takie jak np. zegarki, przy minimalnej odległości ostrzenia, wynoszącej kilkadziesiąt centymetrów, w kadrze są maleńkie. Zrobienie zdjęcia produktowego czegoś tak małego, bez potwornego przycinania kadru (czego efektem jest oczywiście turbo spadek jakości), to zadanie niewykonalne. Dlatego też moim kolejnym obiektywem było 105mm macro 2.8.

Obiektyw 14-24mm 2.8

Kolejny problem to zdjęcia niewielkich wnętrz. Hotelowe łazienki czy kuchnie w domach na wynajem to pomieszczenia o powierzchni kilku metrów kwadratowych i tutaj potrzebowałam ogniskowej znacznie mniejszej, niż moje 24mm. Przy dramatycznym deficycie szerokoogniskowych jasnych stałek na rynku (wiem, że jest Sigma 14 1.4, ale cóż, niedostępna…) – padło na zooma (o zgrozo) 14-24 2.8.

Obiektyw 70-200mm 2.8

Następnie postanowiłam nabyć tele, ponieważ lubię robić zdjęcia na torach wyścigowych, a tam 50 mm to zdecydowanie za krótko. Kupiłam zatem znowu zooma, 70-200 2.8. Gość ma swoje problemy, ale to temat na inny tekst.

Obiektyw 35mm 1.4

Kolejną inwestycją był 35 1.4. To obiektyw, który miał mi służyć do ciasnych reportażowych kadrów, jako ogniskowa, która dość dobrze replikuje naturalne ludzkie pole widzenia – 24mm za bardzo zniekształca, a mnie zależało na naturalnych proporcjach kadrów.

Obiektyw 105mm 1.4

I kiedy już myślałam, że mój arsenał jest pełny, zapragnęłam mieć prawdziwie portretowe szkło. W końcu robię czasem też portrety (portret samochodu to też portret!). Zachwyciły mnie zdjęcia portrecistów zrobione obiektywem 105 1.4, aczkolwiek miałam chętkę też na 85 i 135. Finalnie stanęło na 105, bo dowiedziałam się, że Sigma wstrzymuje produkcję tych obiektywów i poczułam nagły przypływ paniki na myśl, że mogę stracić szansę na to szkło. Kupiłam tego samego dnia i od tej pory praktycznie wykorzystuję je na każdej sesji (kto by pomyślał, nie jestem w sumie fotografem portretowym… ale to też temat na inny tekst).

Różnice między ogniskowymi

Dotąd decyzje podejmowałam na podstawie danych znalezionych w internecie, w artykułach czy filmach. Oglądałam zdjęcia innych fotografów i usiłowałam na tej podstawie wyciągnąć jakieś wnioski. Najwięcej informacji na temat różnic między ogniskowymi koncentruje się na fakcie, że im ogniskowa większa, tym bardziej odległy obiekt można sfotografować (nie tracąc cennych pikseli na bezużyteczne tło). Bardzo mało mogłam znaleźć informacji na temat innych różnic, a to fascynowało mnie – i zastanawiało – najbardziej. Dopiero po zgromadzeniu mojego arsenału i wielomiesięcznej pracy z każdym z moich szkieł nauczyłam się ich specyfiki. Postanowiłam zatem zrobić test „jabłka do jabłek” i czarno na białym pokazać, o co chodzi z ogniskowymi i tym, w jaki sposób mogą wspierać nasze kreatywne decyzje.

Stała odległość od fotografowanego obiektu

Pierwszy test polegał na powieleniu w istocie tego, co oczywiste: ogniskowa 200mm pozwala wypełnić kadr obiektem znajdującym się daleko od obiektywu. Jeśli zostajemy w tej samej odległości od obiektu, przy zmianie ogniskowych na coraz szersze, do kadru wprowadzamy coraz więcej tła. Porównaj te zdjęcia, wykonane przy 200, 105, 50, 35, 24 i 14 mm.

ogniskowa 200mm

ogniskowa 105mm

ogniskowa 50mm

ogniskowa 35mm

ogniskowa 24mm

ogniskowa 14mm

A teraz zobacz, jak wygląda porównanie kadru wykonanego 200 i 24 – przy powiększeniu takim, by gril syreny był na obu zdjęciach tej samej wielkości (mniej więcej). Pomijając koszmarne aberracje chromatyczne, oba kadry są praktycznie takie same. Linia syreny jest taka sama, ilość tła i jego proporcje – takie same.

ogniskowa 24mm po skadrowaniu

ogniskowa 200mm

Oczywiście jeśli w tej sposób wytniemy syrenę z kadru zrobionego 24-ką, możemy takie zdjęcie co najwyżej wykorzystać na instagrama (moja niechęć do tej aplikacji jest tak ogromna, że napisałam na ten temat TEN tekst). Natomiast optycznie między tymi dwoma obrazami nie ma żadnych różnic. Innymi słowy, kompresja jest dokładnie taka sama. Nie jestem fizykiem i nie łap mnie proszę za słowa, ale oddalenie tematu od tła czy proporcje sylwetki tematu zdjęcia – pozostały niezmienione. Jedyne, co się zmieniło, to fakt wykorzystanie większej lub mniejszej części kadru (czyli dostępnych nam pikseli) na temat versus tło. A także rozmycie tła i walory stricte wizualne zdjęcia, ale to akurat nie jest wina ogniskowej (no nie całkiem).

Ogniskowa a temat wypełniający kadr

I tutaj dochodzimy do sedna mojego testu – do tego, w jaki sposób zmieniają się obrazy uzyskane z różnych ogniskowych przy założeniu, że temat zdjęcia ma wypełniać kadr. W tym celu zaczęłam robić zdjęcia od ogniskowej 200mm i przy każdej zmianie obiektywu zbliżałam się do syreny, tak by jej grill wypełniał kadr w mniej więcej takim samym stopniu. Oczywiście schrzaniłam to koncertowo i choć przy zdjęciu zrobionym 200, 105 i 50mm syrena faktycznie zajmuje mniej więcej 30% kadru, im szersze kolejne ogniskowe, tym syrena zajmuje kadru więcej (niechcący). Niemniej i mimo tego omsknięcia widać, że im dłuższa ogniskowa – tym sylwetka samochodu jest bardziej smukła i elegancka. Z kolei im ogniskowa krótsza (im szerszy kąt obiektywu), tym bardziej powiększają się elementy samochodu znajdujące się bliżej obiektywu, a hiper-proporcjonalnie zmniejszają elementy znajdujące się dalej. Przy ogniskowej 24 i 14 dochodzimy wręcz do karykaturalnych efektów. Skoro grill samochodu wygląda jak coś ogromnego, doczepionego do maleńkiej „budy”, to wyobraź sobie karykaturalny efekt przy portretowaniu ludzi: maleńka głowa doczepiona do ogromnego nosa!

Ogniskowa 14mm

Ogniskowa 24mm

Ogniskowa 35mm

Ogniskowa 50mm

Ogniskowa 105mm

ogniskowa 200mm

Porównanie ogniskowych w warunkach studyjnych

Żeby wynik mojego testu był niekwestionowanie prawidłowy, zrobiłam ponownie w warunkach domowych, bardziej kontrolowanych, kolejne podejście – z krzesłem. Choć krzesło stoi na tle fotograficznym, nie zasłoniłam okien, żeby rzucane cienie stanowiły coś na kształt tła. Widzisz od razu, że na zdjęciu pierwszym (200mm) krzesło jest smukłe, nogi stykają się z podłogą praktycznie w jednej linii, a tło za nim jest cieniem mojego fikusa i niewiele więcej.

Im podchodzę bliżej z kolejnymi ogniskowymi, tym bardziej nogi „rozsuwają się” przy podłożu (utrzymywałam tę samą wysokość obiektywu), tym bardziej „odsuwa się” oparcie i nienaturalnie powiększa siedzisko. Tło także jakby „poszerza” się, pokazując więcej i więcej cieni rzucanych przez okno.

ogniskowa 200mm

ogniskowa 105mm

ogniskowa 50mm

ogniskowa 35mm

ogniskowa 24mm

ogniskowa 14mm

Innymi słowy w ten sposób można niezwykle kreatywnie podkreślić element kadru, który znajduje się najbliżej obiektywu, ponieważ będzie nienaturalnie większy w stosunku do wszystkiego, co jest choćby odrobinę dalej. Efekt ten nazywa się dystorsją i do pewnego stopnia, ale tylko pewnego, można go zniwelować w cyfrowych ciemniach, niemniej – nie po to używa się szerokokątnych obiektywów, żeby potem pozbywać się efektów, które dają. To prosta grafika, przedstawiająca, w jaki sposób zniekształceniu zostaje poddane tło: obiektyw bowiem „widzi” sferę, nie płaską płaszczyznę. Dlatego im bliżej tematu znajduje się aparat, tym bardziej „zakrzywioną” rzeczywistość widzi. Im dłuższa ogniskowa, tym fragment sfery, którą widzi, jest bardziej płaski.

Słowo o kompresji

Kompresja to, po ludzku mówiąc, pozorna odległość obiektu od tła, jaką możemy uzyskać w naszym zdjęciu dzięki zastosowaniu takie czy innej ogniskowej. Odległość od tła – czytaj: efektowne rozmycie tła, lub też uwzględnienie go w kadrze (bo tak, ogniskowa ma wpływ, jak widzieliśmy, nie tylko na zakres pola widzenia, ale także na rozmycie tła. Chcesz epicki bokeh? Bierzesz tele. Chcesz czytelny kontekst? Bierzesz 35, 24, etc). Często mówi się, posługując swoistym skrótem myślowym, że długa ogniskowa powoduje kompresję. Jak pokazałam na zbliżeniu zdjęcia zrobionego dłuższą ogniskową, kompresja jest dokładnie taka sama na zdjęciu wykonanym (z tego samego miejsca, oczywiście) i lufą 200mm, i słoikiem 14mm. To, co się zmienia, to zakres widzenia. Dlatego też tak naprawdę o kompresji decyduje nie obiektyw, ale ODLEGŁOŚĆ fotografa (czyli aparatu) od tematu zdjęcia. Choć ciąg przyczynowo-skutkowy jest tak prosty, że można po prostu podarować sobie jego środkowy człon 😊

OGNISKOWA –> ODLEGŁOŚĆ –> KOMPRESJA

OGNISKOWA –>…… —> KOMPRESJA

Wnioski: jaką ogniskową wybrać?

I tutaj dochodzimy do clue tematu: jaka ogniskowa najlepiej przedstawi temat, który chcemy sfotografować? Otóż moja rada będzie taka: nie chodzi o „najlepsze” czy też „prawidłowe” przedstawienie tematu, ale o efekt artystyczny, który odda to, co akurat dostrzegę w fotografowanym temacie. Jeśli mój model ma, jak pisałam wcześniej, ogromny nos, a ja wezmę 14-tkę, nos będzie wielki jak namiot na doczepionej z tyłu małej główce. Powstanie niezła karykatura. Natomiast jeśli wezmę 105 czy nawet 200mm, odejdę na odpowiednią odległość, żeby głowa wypełniała kadr, uzyskam w miarę równomierne proporcje twarzy (i ocalę dobre imię fotografa portrecisty). Jeśli chcę pokazać sytuację uliczną czy rajdową tak, żeby każdy poczuł się, jakby mógł tam być i widzieć to własnymi oczami, wezmę 35 lub max 50. Jeśli tło stanowi istotny element kontekstu, sięgnę raczej po 35 lub 24. Ale jeśli model, czy jest to samochód czy człowiek, pies, czy cokolwiek innego, jest opowieścią sam w sobie i tło tak naprawdę nie jest nam do niczego potrzebne – im dłużej od 50-tki, tym lepiej.

Kontekst jest ważny! Ogniskowa 35mm

Portret – ogniskowa 105mm

P.S. Ogniskowa to nie wszystko

Mając to wszystko już ustalone, nie byłabym fair, gdybym nie wspomniała o tym, że różne ogniskowe mają za uszami różne swoje narowy. Oczywiście im szerszy kąt, tym mniejsze możemy uzyskać rozmycie tła – jak widać na dociętym kadrze z 24-ki. Z kolei im dłuższa ogniskowa, tym trudniej (z ręki) uzyskać nieporuszony obraz, zwłaszcza w nienajlepszych warunkach oświetleniowych. Niemniej to wszystko 1) temat na inny tekst 2) rzeczy obgadane milion razy przez lepszych ode mnie 😊

Mam ogromną nadzieję, że to krótkie porównanie dało Ci jasność, jaka jest PRAWDZIWA różnica między ogniskowymi i w łatwy sposób dokonasz kolejnych wyborów co do Twojej ogniskowej, a co za tym idzie – co do stylu i efektu Twojej pracy. Powodzenia!!

I jeszcze jedno: opowiedziałam to wszystko w formie (długiej) poagadanki na youtube. Do podjęcia tego tematu sprowokował mnie fakt, że sama, szukając informacji o ogniskowych, nie znalazłam za wiele na temat dystorsji (pewnie nie umiałam szukać 🙂 i teraz postanowiłam trochę “oddać światu”, pisząc o swoich doświadczeniach z moim zgromadzonym przez lata arsenale. Dlatego też film jest po angielsku – bo i większość (znakomita… taka pod 100%…) materiałów, które oglądam w tym serwisie, jest w tym języku. Mam nadzieję, że tekst/film okaże się pomocny 🙂 Powodzenia w Twojej fotografii!!

Większość osób, które znam, ma stosunek typu „love-hate” do mediów społecznościowych. Ja mam raczej „hate-hate”. A już do instagramu, jako fotograf, mam stosunek wybitnie HATE. Dlaczego?

Instagram to aplikacja. To nie platforma, jak facebook czy substack, czy cokolwiek, co funkcjonuje na komputerze, a na telefonie ma się do tego dostęp, jak się musi. Nie. Instagram powstał jako aplikacja NA TELEFON i w zamyśle miała służyć tym, którzy robią zdjęcia.. telefonem. Wielu fotografów używa telefonów, ok. Ja nie. Ja używam aparatów z wymienną optyką i dlatego instagram był dla mnie od początku bezużyteczny.

O ile używa się do fotografii aparatu fotograficznego, a nie telefonicznego, najpierw robi się zdjęcie, następnie edytuje je na komputerze, a na koniec trzeba je jakoś przenieść na telefon i dopiero wtedy wypuścić jako post. Strasznie dużo zachodu. Wiedziałam oczywiście, że wielu kolegów po fachu tak robi i nie mogłam pojąć, po co i dlaczego. Potem instagram „scalił” się z fejsem i można już było zarządzać kontami w obu miejscach wygodnie z komputera. To mnie trochę przekonało (dość całkiem trochę, bo założyłam wreszcie konto), choć nadal wiele funkcji (np. edycja cholernego profilu) jest dostępna tylko na telefonie (jak ktoś lubi coś robić palcem na ekraniku wielkości trzech pudełek zapałek). I nie minęło długo, kiedy zorientowałam się, że instagram ma więcej za uszami, niż fakt, że jest medium telefonicznym.

Otóż instagram wie lepiej. Kadruje za nas lub wymusza kadrowanie. Sam format zdjęć, czy też proporcja, to kolejny problem. Aparaty fotograficzne, poza średnim formatem, mają matryce w formacie 3:2. Ale nie, instagram jest mądrzejszy i dotnie ci zdjęcia do 4:5 (pomijając, że najchętniej do 1:1)! To oczywiście efekt prostego faktu, że instagram ma i powinien służyć do publikowanie zdjęć zrobionych telefonem, o ile się takie robi (…), a to szkiełko, mniejsze od zegarka, w jakie wyposażony jest telefon, robi takie a nie inne „zdjęcia”.

Nie po to precyzyjnie dopasowuję elementy kompozycji w zdjęciu, żeby instagram potem z finezją rzeźnika pociął mi wszystko do kwadratu. Patrzyłam na moje zdjęcia i widziałam, jak krwawią. Zaczęłam je zatem wkładać w formatki (swoiste passepartout), żeby uratować ich kadrowanie. To za to zajmuje czas, a czas to dobro, którego zawsze jest za mało. Dlatego też między moimi postami na Instagramie interwały wydłużały się i jest to tendencja, która raczej się nie zmieni.

Kolejna rzeczy to sam fakt oglądania zdjęć na telefonie. Nie jest możliwe, żeby w tym medium pokazać zdjęcie, które ma w sobie cokolwiek więcej, niż temat. Kontekst jest po prostu niewidoczny. Temat i koniec. Słyszałam wypowiedzi bardzo dobrych fotografów, którzy mówią, że swoich ulubionych zdjęć na publikują na Instagramie, bo to nie ma sensu. Poszłabym o krok dalej: fotografii w ogóle nie ma sensu publikować na Instagramie, o ile ma się ambicje większe, niż przerobienie ich na galerię pikseli.

Jest wielu, którzy propagują, wręcz uczą robienia/kadrowania/edycji zdjęć tak, by „dobrze wyglądały na wallu”. Boże! Rozumiem ideę spójnej tematyki czy preferowanej kolorystyki. Ale dopasowywanie odcieni zieleni czy pomarańczu tak, żeby dobrze wyglądały ze zdjęcia na zdjęcie, bez względu na kontekst czy temat, w kwadracikowej zupie?! Naprawdę nie stać, nas, fotografów na więcej, niż dopasowywanie się do pudełka po butach?! Już nie robi się zdjęć, bo ma się taką życiową potrzebę, tylko po to, żeby je „zapostować na insta”? Kiedy pozwoliliśmy się wtłoczyć w ramki głupiej aplikacji, dodajmy, telefonicznej aplikacji? Dlaczego pozwalamy się zmusić, żeby dopasować naszą sztukę do ram narzuconych przez… serwis na telefonie?! I już nawet nie wspomnę, jak instagram i jego „algorytmy” wymuszają kręcenie tzw. „rolek” i zastępowanie obrazów (nieruchomych! Tak! Bo fotografia jest NIERUCHOMA!!) jakąś pląsającą miazgą.

Wiem, że jestem stara. Telefon służy mi do dzwonienia, notatki robię w notesie, a zdjęcia robię – o zgrozo – aparatem fotograficznym. Poza się zawijać i pójść ścieżką dinozaurów.

Dlatego też, o ile nie zamykam całkiem profilu na Instagramie, o tyle nie będę też udawać, że instagram jest fajny i że ten profil to coś, nad czym zamierzam pracować. Nie zamierzam. Jeśli ktoś chce ocenić portfolio fotografa, powinien udać się na jego stronę internetową. I tam też zapraszam, i nie mówię tu o swojej. Mówię o każdej stronie każdego fotografa. Z kubkiem kawy, na dużym ekranie, można podelektować się zdjęciami i docenić ich detale. Bo na instagramie można co najwyżej zachłysnąć się pikselową mielonką i nabawić zwichnięcia kciuka.

Nie mów nigdy nigdy. Przenigdy się nie zarzekaj. A już nigdy, absolutnie nigdy nie powstrzymuj się przed zrobieniem czegoś tylko dlatego, że „tak się nie robi”. Takie rady daję sama sobie codziennie, i czasem nawet udaje mi się z nich skorzystać. Tak było tym razem. Otóż całe moje fotograficzne życie zarzekałam się, że nie będę fotografować ślubów…

Taka sytuacja: mój mąż jest szczęśliwym posiadaczem pewnej przystojnej syreny. To piękny model, z charakterem i ciekawą historią (o której nie będę tu ani teraz, to nie o tym). Raczej nie jest wymarzonym wozem na ślub, bo panny młode często mają tzw. „suknię z kołem” (czytaj: potrzebują drzwi jak do szafy), a syrena ma tylko dwoje drzwi i na tył wchodzi się przez przednie siedzenie – mało wygodnie dla kogoś, kto dźwiga ze sobą suknię wielkości namiotu. Ale pewnego pięknego dnia do mojego męża zapukał stary znajomy i nie dość, że oświadczył, że się żeni, to jeszcze poprosił o możliwość wykorzystania syreny w ten dzień. A ja, jak to ja, niewiele myśląc (cóż…) zaproponowałam „A ja zrobię wam zdjęcia!”…

Oczywiście syrena została wyglancowana (nie, żeby tego jakoś specjalnie potrzebowała, mój mąż ma na drugie imię pedant) i razem z kierowcą – także wyglancowanym – w rzeczony dzień była gotowa do wyzwania. Ja natomiast zaczęłam się zastanawiać, co niby takiego najlepszego zrobiłam. Może i robiłam panning milion razy, ale po pierwsze, AUTA, a nie ludzi w środku, a po drugie – wiózł mnie zawsze ten sam gość, który teraz jedzie autem mającym być fotografowane, i nagle stanęłam przed koniecznością znalezienia nowego kierowcy.

Może się wydawać oczywiste, kiedy mówię, że należy jechać „równo, stabilnie, bez przyspieszania i zwalniania” – i czasem kierowca serio myśli, że tak właśnie jedzie. Ale aparat nakręcony na mega ultra turbo długi czas naświetlania nie wybacza najmniejszego drgnienia. Dlatego miałam naprawdę ból głowy, szukając kierowcy na ten dzień. Jeden sprawdzony nie mógł. Na szczęście mogła pewna świetna dziewczyna, która prowadzi jak transporter. Więzy krwi w tym przypadku przypadkowe 🙂 Natychmiast zrozumiała, o co chodzi. I jechała idealnie.

Pozostał problem samych zdjęć. Normalnie ostrzę na grilu i ustawiam taki czas, żeby uzyskać spektakularny rozmaz tła, nawet kosztem podobnego rozmazu kierowcy (i ludzi w środku – bo ludzie, umówmy się, się ruszają…). A tutaj zależało mi, żeby przede wszystkim pasażerowie syreny byli odpowiednio widoczni. Musiałam ostrzyć na nich, nie na grila i modlić się, żeby domknięta przysłona załatwiła resztę. Na szczęście przejazd był na tyle długi, że udało mi się nie tylko zastosować różne nastawy (różne czasy naświetlania – bo jeśli zaczną się tam w środku ruszać, niech będą ostrzy chociaż na zdjęciach zrobionych na 1/50 – choć jest to czas zdecydowanie za krótki na epickie rozmycie tła), ale nawet różne obiektywy. Na szczęście pasażerowie syreny, zresztą kierowca też, siedzieli spokojnie. Na tyle byli nieruchomi, że udało mi się ich „wyjąć” nawet przy 1/20, czyli przy czasie, którego przenigdy nie zastosowałabym do fotografii ludzi (ssaków… zwierząt…). I jeszcze jedna kwestia, choć tę rozstrzygnęłam zanim w ogóle wyszłam z domu. Otóż normalnie bardzo lubię panning moją sigmą 24 1.4. To fantastyczny, choć lekko foszasty obiektyw. Z celnością u niego różnie, ale jak już trafi, to daje niesamowity, kinowy obrazek. Tylko ogniskowa jest bezwzględna: wyobla i wybula jak wypukłe lustro (ok., przesadzam trochę, ale serio to nie jest ogniskowa do portretów, ludzi i w ogóle małych rzeczy, zwłaszcza jeśli ci ludzie mają być w pewnej odległości). Dlatego postanowiłam użyć sigmy 105 i nikkora 50. Sigma co prawda ma światłosiłę 2.8 (jak z przodu jest więcej niż 1, dostaję nerwowej wysypki), ale przy długim czasie – i preferowanej wysokiej przysłonie – ujdzie. Wiem, wiem, przesadzam i coraz więcej widzę fotografów grzmiących, że nie ma co schodzić w obiektywach poniżej światłosiły 4, bo nie widać różnicy. Może i nie widać. Ale ja do dzisiaj pamiętam, i będę pamiętać do końca życia, euforię na widok pierwszego zdjęcia zrobionego obiektywem ze światłem 1.8… Sigma, mimo światła 2,8, ma genialną ogniskową – 105mm. To na tyle dużo, żeby móc złapać spokojnie jadące w pewnej odległości auto (a raczej ludzi w nim) i na tyle mało, żeby auto nie wyjeżdżało za bardzo z kadru (najczęściej). Więc kompromis uznałam za bynajmniej nie zgniły. Tyle o sigmie. Drugi obiektyw do nikkor 1.8, zresztą ten sam, o którym pisałam zdanie temu. Tak, to mój pierwszy obiektyw ze światłem poniżej 2 i mimo, że od dawna przymierzam się do wymiany go na 50mm 1.4, nadal jest w mojej torbie i jest pierwszym (a potem długo długo nic) wyborem zawsze wtedy, kiedy nie ma opcji powtórki, kiedy MUSI być ostro od razu, a temat nie wybacza. Słowem: obiektyw do zadań specjalnych, reportaży, rajdów, wariactw wszelakich. I jak zwykle, spisał się na medal. Choć moja miłość do ogniskowej 50mm ostatnio spada (ale o tym napiszę kiedy indziej), nadal sięgam po ten obiektyw nadzwyczajnie często i nigdy, przenigdy mnie nie zawiódł. Tutaj dostarczył kadrów nieco szerszych, troszkę bardziej scenicznych (choć nie tak scenicznych, jak 24mm, ale albo sceneria, albo pasażerowie, ciastko jest jedno).

Jeszcze jedna sprawa. Drobna. Otóż szyby klasyków są często klejone. Zwłaszcza polskich klasyków. Jest to bardzo widoczne na zdjęciach – oko ludzkie przegrywa w przedbiegach z każdym obiektywem, jeśli chodzi o takie rzeczy. Te klejenia czasem nieco przyćmiewają pasażerów samochodu. Jest to kompromis, na który ja osobiście się godzę – kompromis między obrazem samochodu a tym, co jest w jego środku. Natomiast udało mi się też złapać kilka kadrów pod takim kątem, że klejenia są niewidoczne. Wręcz wygląda to, jakby nagle ktoś wymontował szybę 🙂 Na etapie robienia zdjęć ta zmiana jest nie do uchwycenia. Takie rzeczy widać dopiero w obróbce. Dlatego jedyna rada to taka, żeby nie utrzymywać bezkrytycznie jednego jedynego kąta między samochodem, w którym się siedzi a samochodem, który się fotografuje. Zmiana kąta nie tylko dobrze robi na “nudę” galerii, ale także na tego typu drobiazgi.

Ok., tyle technicznych wynurzeń.

Efekt? Zobaczcie sami! Choć dzień nie zachwycał aurą, zdjęcia pozostaną mam nadzieję miłą pamiątką dla młodej pary.

W sumie, jak teraz o tym myślę, to bardzo dziwne. Pomyślcie sami: przecież często na ten dzień wynajmuje się wymarzony samochód. Samochód pełni niebagatelną rolę, jest wybrany starannie i stanowi dość istotny element całej imprezy. A fotografowie, którzy ten dzień upamiętniają, mają tendencję do całkowitego ignorowania wozu. Niby zrozumiałe: to fotografowie reportażowi, specjalizujący się w łapaniu chwil, min i twarzy. Samochód to zupełnie co innego. A już panning – zapewne nie jest to coś, co normalnie do śniadania robi każdy fotograf ślubny. Każda technika wymaga pewnej praktyki, a fotografowie ślubni nie mają raczej do panningu za wiele okazji, bo i skąd i po co. (choć jak teraz się nad tym zastanawiam, panning pierwszego tańca to by było coś, prawda? Do dzieła, ślubniacy :->) Ale jednak ja bym bardzo chciała mieć z mojego własnego ślubu takie zdjęcia, zdjęcia na których widać samochód, widać nas w samochodzie, widać jak pędzimy (choć jechaliśmy pewnie nie więcej niż 50km/h haha). Niestety nie mam takich zdjęć. I kurka strasznie żałuję.

Dlatego jeśli ktoś miałby ochotę na nieco bardziej motoryzacyjne zdjęcia ze swojego ślubu, serdecznie zapraszam! Bo co z tego, że „tak się nie robi”? Nic! Skoro Amy Shore* może fotografować imprezy motoryzacyjne tak, jak śluby, to ja mogę fotografować śluby tak, jak imprezy motoryzacyjne. Efekty mogą być niezłą pamiątką na resztę życia. Nietuzinkową pamiątką. W końcu „tak się nie robi” 😀

A młodej parze z syreny serdecznie życzę szerokości!

TUTAJ możesz obejrzeć więcej zdjęć z tej motoryzacyjno-ślubnej sesji.

*Kim jest Amy Shore? Fotografką motoryzacyjną, która zaczynała od fotografii ślubnej i zaczynając fotografować samochody – kompletnie zignorowała wszystkie zalecenia i robiła “to, co uważa”. Dzięki temu stworzyła niepowtarzalny styl i jest teraz chyba jedną z bardziej znanych postaci na fotograficzno-motoryzacyjnej scenie, plus jest ambasadorem marki Nikon. Słowem, świetna babka.

Opowiem Ci o kilku latach prób, które doprowadziły do tego, w jaki sposób dzisiaj robię zdjęcia w ruchu.

Ostrość i jak się do niej podchodzi.

Wyrastałam w przeświadczeniu, że zdjęcie musi być ostre. Przysłona 11 lub więcej. Ostrość w całym kadrze.

Kto mi to wpoił? Nie wiem. Jak przez mgłę przypominam sobie jednego z wykładowców na pierwszym roku studiów – ale wtedy już przecież miałam za sobą dość sporo zdjęć na kliszy. Do dzisiaj słyszę peany na temat mitycznej przysłony 11 i dążenia do całkowitej ostrości do tego stopnia, by składać kilka zdjęć w jedno (tzw. Focus stacking. Tak, też tak czasem robię. Ale tylko kiedy mam dobry powód! Opowiem Wam o tym innym razem). Tak czy owak, dziś mam do tego kompletnie inne podejście. Uważam, może błędnie, że jedyne, co każdego z nas ogranicza w fotografii, czy jakiejkolwiek innej sztuce, to to, co się NAM podoba. I już. Wiem, są kanony sztuki. Wiem, są zasady. Ale jeśli czyjąś zasadą jest „zdjęcie ostre w każdej odległości”, to pewnie wystarczy mu aparat w smartfonie. A na zasady mam bardzo specjalną przegródkę w koszu (segregujemy odpady, prawda?).

Ale to jest teraz, natomiast kiedy zaczynałam na poważnie moją fotograficzną podróż, tak naprawdę nie miałam mentora, wzorca, nauczyciela. Uczyłam się wszystkiego sama – pewnie dlatego wszystko tak długo mi zajmowało. Nie bez znaczenia jest też to, że wszystko musiałam wypracować. Na początku nie wiedziałam, na co patrzeć, na co zwracać uwagę, nie umiałam interpretować obrazu. Nie miałam pojęcia, dlaczego jedno zdjęcie wywołuje emocje, a inne nie. Patrzyłam na tę osławioną ostrość, widząc w niej święty Graal całej fotografii świata, i tak też robiłam zdjęcia. Oczywiście nie miałam wtedy pojęcia, że istnieje coś takiego jak panning (pl. panoramowanie). „Wiedziałam” tylko, że WSZYSTKO ma być ostre. Wybierając się zatem na „zdjęcia” na rajdzie lub zlocie, ustawiałam migawkę najwyżej, jak pozwalał histogram (oczywiście, byle tylko przysłona nie spadła poniżej 11, haha). Jak było trzeba, podciągało się ISO (ziarno? Jakie ziarno?) i już. Majstersztyk przy 1/2000 sek. Jak na przykład ten:

Ostry? Ostry. A że samochód wygląda, jakby stał, no cóż… ale jest ostry! Tylko to się liczyło. Do tego jeszcze obróbka jak młotkiem i voila, ramka, ściana, oklaski.

Pamiętam, jak wtedy jakiś inny fotograf dość przykładnie obrugał moje zdjęcie. Poczułam się skrzywdzona strasznie a niesprawiedliwie. Cóż. Teraz widzę, że potraktował mnie niesamowicie łagodnie. Na całe szczęście zmiana jest funkcją życia.

Ruch i co jest w nim ważne.

Zastanówmy się. Co to jest ruch i co nam daje? Co w nas wywołuje? O co chodzi w ruchu? O prędkość. Adrenalinę. Wiatr. Pęd. Zmianę. Dynamikę. Zastanówmy się, co widzimy, kiedy patrzymy na coś, co się porusza. Na świat widziany z okien samochodu lub pociągu. Na samochód, kiedy zasuwa po szosie, a my stoimy na poboczu. Widzimy ostry tylko jeden punkt. Reszta ostra nie jest. Nie może być. Tak pracują nasze oczy.

Z drugiej strony zastanówmy się, co to jest fotografia. Nie, nie chodzi mi o to, że światło, że obraz, że technologia i matryca. Chodzi mi o to, po co się uprawia fotografię. Co się chce uzyskać, kiedy naszą pracę widzą inni. Czy chcemy uzyskać dokumentację świata, czy raczej jego interpretację? Czy chcemy uzyskać wierne odwzorowanie tego, co widzimy, czy też chcemy stworzyć obraz, który wywoła emocje, które odczuwaliśmy, kiedy naciskaliśmy spust? Czasem te dwie rzeczy są kompletnie różne. Kiedy teraz patrzę na to zdjęcie powyżej, widzę, że to zdjęcie to obiektywna prawda. Samochód na drodze w pięknym miejscu. Można powiedzieć, że to zdjęcie dokumentalne. Wierne odwzorowanie momentu. Jednocześnie kompletnie wyzute z emocji, które mu towarzyszyły. Pokażę Ci teraz na inne zdjęcie. Nawet samochód jest dość podobny, też czerwony przedwojenny kabriolet. Tylko fotograf jakby inny (choć wciąż ja).

Co jest w nim innego? Poczucie pędu. Widzimy, że plener jest rozległy i górzysty Widzimy samochód i widzimy jego załogę. Nie widzimy szczegółów otoczenia, bo nie są one istotne. Istotne jest, że wóz pędzi przez kadr. Jak odpowiadają niektórzy fotografowie (ci bardziej bezczelni… albo ci bardziej szczerzy…) na pytanie „Tak tam było naprawdę?”: „Nieszczególnie, ale tak to zapamiętałam”.

Te zdjęcia dzieli wiele lat, kilka aparatów, obiektywów, ale co najważniejsze – dziesiątki tysięcy wykonanych zdjęć. Spróbuję skrócić tę epopeję w krótki esej (już widzę, że słowo „krótki” raczej nie jest na miejscu).

Początki prób panoramowania i dlaczego nie podam Ci moich ustawień

Każdy fotograf sportowy lub motoryzacyjny powie, że praktyka jest najistotniejsza. I ja też to powiem. Moje początki panningu to próby na spokojnej drodze w słoneczny dzień. Samochód jechał z prędkością około 40km/h a ja nakręciłam tryb preselekcji czasu, tryb zdjęć seryjnych, tryb śledzenia ostrości (AF C na Nikonie), minimalne ISO (100) i 1/200 sekundy (nie przyzwyczajajcie się do tych nastawów). Kolejną istotną sprawą jest technika. Trzeba stanąć w takiej odległości, by z łatwością skadrować – a zatem w zależności od obiektywu, z szerokim kątem można sobie pozwolić na stacjonowanie na chodniku, z węższym – trzeba się znacznie oddalić. Niektórzy radzą, by wykorzystać statyw i ja w 90% sesji faktycznie z niego korzystam, a już z pewnością przez pierwsze kilka lat (lat!) korzystałam z niego absolutnie zawsze. Łapie się ostrość na zbliżającym się samochodzie, po czym naciska się migawkę i ją przytrzymuje, uruchamiając serię, jednocześnie przesuwając aparat równolegle do przemieszczającego się samochodu. Dzięki temu teoretycznie obiekt – ergo samochód – powinien być ostry, a tło efektownie rozmyte. Z kilku kwadransów jeżdżenia tam i z powrotem, ku zniecierpliwieniu i zgryzocie kierowcy (i samochodu), wyciągnęłam kilka zdjęć, w których gril i maska zachowywały pozory ostrości. Tło było rozmyte… od niechcenia, to najlepsze określenie. Generalnie nie są to zdjęcia życia. Ani nawet niczego nie urywają. Taka lekko zamoknięta petarda.

Po kilku sesjach rozochociłam się i zaczęłam eksperymentować. Obniżałam czas do obłędnych (uwaga, ironia) 1/80 sek. Czasem ustawiałam auto ISO, ale wówczas aparat miał tendencję do przepalania nieba – nie rozumiem, dlaczego, ale generalnie każdy mój aparat, od d90, po d850, ma tendencję do zbyt mocnego „naświetlania kliszy”. Jeśli zatem pozostawię mu za dużo swobody wyboru i zdecyduję się na tryb półautomatyczny (preselekcja czasu w tej sytuacji) i jeszcze dodatkowo auto ISO, mam jak w banku, że niebo wyjdzie białe jak lodowiec w słoneczny dzień. Nie, nigdy nie byłam na lodowcu. Ale tak go sobie wyobrażam. Zatem ustaliłam sama ze sobą, że przy trybie półautomatycznym sprawdzam histogram i dopasowuję do niego ISO, nie pozwalając mądralińskiemu windować go za bardzo.

Potem przyszedł czas, kiedy myślałam, że „mam to” i zaczęłam nieco się panoszyć z moim panningiem. Tryb S (Shutter – preselekcja czasu), 1/100 lub 1/80, ISO 100-200-400-nawet 1000 i jazda. Aż tu nagle przyszło mi robić zdjęcia w cieniu. Cienista leśna droga, nawet w całkiem ładny dzień, to naprawdę nie jest prosty plener. Mimo zwiększania czasu i ISO (i zwalniania samochodu), nie udało mi się uzyskać dobrych efektów.

Ale kiep, kto się nie uczy na błędach.

Wniosek pierwszy: panning udaje się zdecydowanie LEPIEJ przy odpowiednim oświetleniu. Sensor potrzebuje dużo światła, żeby ogarnąć szybką akcję. Lepiej jest też dobrać tło kontrastowe dla obiektu. Jeśli samochód jest ciemny i fotografuje się go w lesie, to ma się spore szanse, że sensor zgłupieje i trafi w szyszkę.

Wniosek drugi: każda sesja jest inna. Każda odbywa się w innych warunkach. Światła jest odrobinę mniej lub więcej, samochód jedzie odrobinę szybciej lub wolniej. Nie ma jednego przepisu na ustawienie aparatu. Mogę Wam powiedzieć, przy jakich ustawieniach zostało wykonane to czy tamto zdjęcie. Mogę nawet poczuć niezdrową dumę, kiedy wykręcę ostre zdjęcie przy 1/20. Ale prawda jest taka, że trzeba odpowiednio dostosować czas naświetlania do prędkości samochodu, warunków oświetleniowych, a nawet szybkości swojego sprzętu. Na koniec ważne nie jest przecież to, jakie się ma nastawy, tylko jaki uzyska się obrazek. Fotografowie rajdowi osiągają piękne rozmycie przy 1/200. Ja, fotograf „normalnych samochodów”, oscyluję wokół 1/50 sekundy. Rowery rozmywa się (tzn tło za rowerami) przy jeszcze dłuższym czasie, o przechodniach nie wspominając. Próby, próby i próby. I znajomość swojego sprzętu. To absolutne podstawy.

Iść za ciosem. Panning z auta

Skoro już ustaliliśmy, że w technice panoramowania najważniejszy jest ruch – pora na pytanie, co ma się ruszać, a co niekoniecznie. Rusza się obiekt, to pewne. By utrzymać jego ostrość, ruszać powinien się też aparat – równolegle do obiektu, czy jest to samochód, rower, pies, koń, ptak, cokolwiek. Ale co z fotografem? A raczej z całą grupą „aparat + przystawka humanoidalna”? Dopóki pozostają równolegle do obiektu, mogą… się wcale nie ruszać. Czyli mogą sobie siedzieć wygodnie w drugim samochodzie (prowadzonym przez kogoś innego, rzecz jasna).

I do takiego wniosku doszłam po wielu latach siedzenia w rowie, by uchwycić przejeżdżające nad nim w pędzie zabytkowe rajdówki. Wystarczy wsiąść do drugiego samochodu, który będzie jechał z tą samą prędkością, co fotografowany samochód, i już tylko zadbać o to, żeby utrzymać aparat bez drgnięć podczas długich czasów naświetlania. Wskazówka: dobrze jest położyć obiektyw na ramie okna samochodu. PS: trzeba koniecznie zadbać, żeby aparat był dobrze przymocowany. Do człowieka oczywiście.

Zaczęłam od dobrego sprawdzonego czasu 1/100. Potem troszkę go obniżyłam. Poszłam na całość i zeszłam do 1/60. A potem… a potem pomyliłam pokrętła i zamiast preselekcji czasu, włączyłam preselekcję przysłony. Sesja, jazda, pęd, prędkość – no, nie zauważyłam, co się stało i pstrykałam, pstrykałam. W domu okazało się, ku mojemu ogromnemu zdziwieniu, że wykręciłam ostre zdjęcia przy czasie 1/20! To znacznie poniżej progu, który uznawałam za moją granicę. I dopiero teraz okazało się, że panning może dawać naprawdę niesamowite efekty. Zwłaszcza, jeśli samochód, który fotografuję, jest zabytkiem i raczej nie jedzie z kosmiczną prędkością. Dzięki wydłużeniu czasu otwarcia migawki można uzyskać efekt, jakby pruł po torze wyścigowym. A co. Tak to przecież zapamiętałaś!

Dalszy ciąg eksperymentów, czyli koniec trybów półautomatycznych

Od kiedy odkryłam ogrom możliwości, jakie daje manipulowanie zaledwie trzema zmiennymi, zapomniałam o istnieniu trybu automatycznego i było to tak dawno, że nawet nie pamiętam, kiedy zrobiłam ostatnie automatyczne zdjęcie, o ile w ogóle je robiłam (serio, nie pamiętam za bardzo), bo jeśli zaczyna się fotografować od Zenita, to raczej musi się ogarniać wpływ przysłony na czas i odwrotnie. Podobnie było przy zdjęciach w ruchu – w końcu przyzwyczajenie do magicznego trybu manualnego nie odchodzi tak łatwo. Kilka sesji później i wiele, wiele zdjęć z kompletnie nietrafioną ekspozycją – bo rzeczy dzieją się za szybko, zaczęłam stosować preselekcję czasu naświetlenia i w sumie to czasem stosuję ją do dzisiaj. Ale niedawno miałam przykrą przygodę. Mianowicie po pewnym czasie nie-robienia panningu „z ziemi” okazało się, że… łagodnie ujmując, kompletnie nie trafiam z ostrością. Zaczęłam się więc zastanawiać, co mogę zrobić, żeby pomóc aparatowi (poza tym, żeby nie robić panningu w pochmurne dni, o czym pisałam wyżej, i ćwiczyć). Doszłam do wniosku, że nie powinien za dużo myśleć. Powinnam zapewnić mu optymalne warunki do szybkiej pracy, czyli ustawić za niego maksymalnie dużo zmiennych. Do nich zalicza się też przysłona. Rezygnacja z trybu półautomatycznego ma też tę zaletę, że definiuje się przestrzeń ostrości. Jeśli w trybie preselekcji aparat uzna, że jest ciemno i otworzy przysłonę na maksa, może się okazać, że ostry będzie tylko kawałek maski, i to niekoniecznie ten, który my byśmy chcieli. Dlatego fotografując coś tak dużego, jak samochód, lepiej byłoby utrzymać przysłonę większą niż 4. W zależności od odległości większą lub mniejszą (im dalej, tym ujdzie mniejsza – czyli niższy numer. Im bliżej, tym bardziej radzę większą – czyli bardziej przymkniętą). Jak mówiłam: im mniej myśli, tym szybciej działa. Teraz raczej wolę sprawdzić histogram na początku sesji i ustalić wszystkie zmienne manualnie, łącznie z ISO zresztą (pamiętasz niebo jak lodowiec? Właśnie dlatego), które najchętniej utrzymuję minimalne. Ale bez przesady. Przy zdjęciach w ruchu dochodzę do wniosku, że lepiej jest podkręcić ISO, niż ryzykować, że sensor tak się zmęczy, że nie trafi z ostrością lub za bardzo otworzyć przysłonę i mieć ostre… pół przedniej lampy, albo, co gorsza, klamkę…

Tryb autofokusa czyli znaj aparat twój

Wspomniałam wyżej, że miałam przerwę w zdjęciach z ziemi. Tak, tak bardzo spodobały mi się zdjęcia z drugiego samochodu, że odechciało mi się moknąć w rowach. Zdjęcia były lepsze, „hit rate” (czyli odsetek zdjęć, które się do czegoś nadają) wzrósł, a kierowcy modeli nie musieli godzinami jeździć w tę i z powrotem, wkurzając się i niecierpliwiąc. Niestety nie zawsze tak się da. Np. nie da się tam, gdzie jest za duży ruch albo tam, gdzie jest za wąsko i samochody nie mogą się od siebie wystarczająco oddalić. Wtedy trzeba znowu wejść do rowu… I nagle zderzyłam się ze ścianą. Ściana wyglądała jak bardzo niewielki odsetek udanych zdjęć (jakiś… 1%?…) i to z niewielką, bardzo niewielką głębią ostrości. Ogromna ilość zdjęć nagle zaczęła wykazywać backfocus (czyli ostrość za punktem, w którym się faktycznie ostrzy). Zaczęłam szukać przyczyny i jednym z wyjaśnień, jakie do mnie dotarły, był niewłaściwy tryb autofocusa. Nie chodzi o tryb ciągły lub stały (continuous lub static). Chodzi o tryb wyzwalania migawki w AFC lub AFS. Mogą być dwa (lub mieszane – w zależności od modelu): tryb spustu migawki lub tryb ostrości. Chodzi w skrócie o to, że w zależności od wybranego trybu, aparat dopuszcza do zrobienia zdjęcia albo wtedy, kiedy naciskasz migawkę – i nie wnika w nic innego, naciskasz i tyle; albo kiedy uzna, że osiągnął ostrość. Całe życie (fotograficzne życie) miałam w trybie ciągłym ustawiony priorytet spustu migawki. Nagle ktoś mi powiedział, że powinnam mieć ustawiony priorytet ostrości, ponieważ to pierwsze ustawienie skutkuje tendencją do backfocusa. Zestresowałam się i poszłam robić próby. I co się okazało? Tryb nie ma nic do rzeczy. Tzn „hit rate” przy obu ustawieniach był porównywalny (byle był tryb śledzenia ostrości, oczywiście, czyli AF-C). Gdzie więc był problem? To zupełnie inna historia (prawdopodobnie kalibracja obiektywu). Tymczasem wniosek z mojej przygody jest następujący: znaj swój aparat. Wypróbuj wszelkie możliwe ustawienia. Sprawdź, jaki tryb sprawdza się przy Twoim stylu fotografii. Kolejna sprawa to obiektyw. Są wolniejsze i szybsze. Celniejsze i mniej celne. Trzeba dobrze sprawdzić swój „słoik”, zanim zabierze się za fotografowanie czegoś, co się nie powtórzy. Na przykład rajdu. Szkoda by było, żeby jeden głupi przycisk zmarnował tyle dobrych kadrów (och, nie pytaj, ile razy mi się to zdarzyło… milion…). Ale, co ważne, nie wolno ufać nikomu. Nikomu, nawet serwisantowi. Zawsze trzeba sprawdzić samemu. Bo to nie serwisant nie trafi z ostrością na rajdzie, tylko ja. Odpowiedzialność, na koniec dnia, zawsze jest moja.

Statyw czy ręka

Jedni zawsze fotografują ze statywu, inni zawsze fotografują z ręki. Ja jestem gdzieś pośrodku. Lubię mieć pewność, jaką daje statyw (przy okazji daje też możliwości bracketingu, czyli wykonania kilku zdjęć o różnych ekspozycjach i złożenia ich potem w jeden kadr – ale to nie przy panningu, oczywiście), ale lubię też wolność kadrowania, jaką daje ręka. Są też czasem takie sytuacje, w których statywu się po prostu użyć nie da. Choćby próby sportowe. O ile samochód jadący po linii prostej, dokładnie tak, jak poprosisz kierowcę, można śledzić prawie z zamkniętymi oczami (…), o tyle na próbie sportowej trzeba mieć refleks. Ale to serio refleks. Ja swój pożyczyłam od szachisty, ale robię, co mogę. Tutaj jest zdjęcie z próby sportowej na Rajdzie Beskidzkim z lipca 2022 roku. Nie użyłam statywu. Nie miałam na to szans. Po prostu biegałam za samochodami (starając się nie wejść na płytę próby i nie zginąć pod jakimś jaguarem, swoją drogą, piękna by to była śmierć…) i szalałam, żeby nadążyć ze zmianami czas, przysłony (czasem chciałam je „rozmazać”, a czasem „zamrozić”, ale to nie jest tekst o zamrażaniu) i za światłem. Myślałam, że będę szukać „hitrejtu” w piwnicy, a wyszedł zaskakująco dobry. W zasadzie każde auto dostało przynajmniej jedno ostre zdjęcie. Wiele – o wiele więcej, niż jedno.

Nastawy? 1/80 – 1/50 i mocno domknięta przysłona, żeby zrekompensować pełną lampę w środku pogodnego dnia. ISO 100. I najważniejsze: łokcie wciśnięte w biodra, aparat przyłożony sztywno do czoła i pełna ruchomość. Płynne ruchy przy śledzeniu samochodu. To absolutna podstawa przy tego typu nieprzewidywalnych zakrętach, ślizgach i nawrotach.

Wniosek: jeśli ma się możliwość (ochotę), koniecznie trzeba spróbować panningu z ręki. Może się okazać, że efekty będą dużo lepsze, niż się spodziewamy. Ważne jednak, żeby nie poruszać aparatem w górę i w dół. W połączeniu z poziomym ruchem, śledzącym obiekt, poruszenie wertykalne zrujnuje kadr. Zwyczajnie zrujnuje.

Obiektyw i ogniskowa

Pokutuje pogląd, że do panoramowania należy wykorzystywać szeroki kąt. Jak ktoś mi mówi, że coś należy, to dostaję nerwowej wysypki i tak też jest tym przypadku.

Fakt jest taki, że liczy się obrazek. Nie sprzęt. Czasem możesz zmienić obiektyw. Czasem możesz zmienić warunki. A czasem nie możesz ani jednego, ani drugiego i musisz kreatywnie pracować z tym, co masz.

Są obiektywne ograniczenia. Np. szerokość drogi. Jeśli nie jesteś w stanie oddalić się – zwłaszcza jadąc drugim samochodem, albo jeśli stoisz już plecami oparta o ścianę budynku – tak, by złapać w kadrze cały samochód, musisz wymienić obiektyw na szerszy (oczywiście!), lub zmienić kąt. Nie każde zdjęcie w ruchu musi być idealnie pod kątem prostym. Tym bardziej, że z mojego doświadczenia wynika, że im bardziej prostopadle obiekt jest do obiektywu, tym trudniej utrzymać go w ostrości. A jeszcze tym bardziej trudno, im szerszy kąt – i im bliżej stoisz. Oczywiście, to może być efekt tego, że nie miałam do testów każdego jednego obiektywu, jakie nosi Ziemia, tylko Nikkora 50 i szersze i węższe Sigmy, wszystko stałoogniskowe. Jeśli macie inne obiektywy, może macie też inne z nimi doświadczenia. W każdym razie owszem, jeśli musisz być z obiektywnych przyczyn blisko, lepiej mieć szeroki kąt. Czasem plener jest epicki i chcę, żeby tło, mimo rozmycia, było jednak trochę rozpoznawalne. Czasem po prostu samochód jest bardzo duży (raz fotografowałam ciężarówkę…). Tak czy owak owszem, szeroki kąt jest wygodny. Ale długa lufa pozwala na uzyskanie dużo bardziej naturalnych proporcji samochodu i daje coś, co się bardzo niefajnie nazywa „kompresją”. Chodzi o to, że przy wąskiej ogniskowej jest się na tyle daleko od obiektu, że można bardzo efektownie „unieść” w kadrze horyzont, a czasem nawet obciąć niebo. Dzięki temu zdjęcia zrobione długim obiektywem mają kompletnie inny klimat. Zobacz, to porównanie zdjęć wykonanych obiektywem 24mm i 105mm.

Back button focus

Na koniec jeszcze muszę wspomnieć o niedawnym w sumie odkryciu. Słuchając, czytając i oglądając fotografów zwierząt czy sportu, wiele razy natknęłam się na radę użycia przycisku z tyłu body do ustawiania ostrości. Normalni ludzie używają do tego migawki. Mniej normalni twierdzą, że migawka powinna służyć wyłącznie do robienia zdjęć, a ostrość – zwłaszcza w akcji – powinno się łapać osobnym przyciskiem. Wypróbowałam i faktycznie, nie wrócę już do migawki. Dlaczego? Ciężko to wytłumaczyć. Mam wrażenie, że przy ostrości przypisanej do migawki aparat czasem nie do końca wiedział, czy łapać ostrość, czy robić zdjęcie. Trochę świrował. Czasami dociskałam migawkę, a on nic, silnik autofocusa warczał tylko, zdezorientowany i z pewnością na mnie wkurzony. Teraz nic takiego nie ma miejsca (zwłaszcza przy ustawieniu trybu na spust migawki – patrz wyżej).

Panoramowanie 10 lat później

Moje podejście przez te kilka lat zmieniło się diametralnie. Od bezmyślnego hołdu „ostrości” do intencjonalnego wykorzystywania ostrości i rozmycia, by uzyskać określony charakter i klimat. Od podejścia „trzeba mieć dużo ostrych zdjęć” do „lepiej jedno, ale świetne”. Od „słuchaj mądrzejszych” do „próbuj sama. Wszystkiego”.

Internety są też pełne przechwałek na temat tego, ile zdjęć można wykręcić ostrych. Szczerzy mówią, że 1-10%. Inni, że nawet 90%. Ba, 95%! Klękajcie narody!

Kiedyś bardzo się tym przejmowałam. Podobnie, jak bardzo się przejęłam, kiedy na pewnym rajdzie pojawił się fotograf z lufą jak moja noga i uznałam, że powinnam po cichutku opuścić pole bitwy, a nie ośmieszać się z moją malutką 50-tką. Na szczęście, kiedy akcja się zaczęła, zapomniałam całkowicie o tych idiotycznych porównywaniach długości (jak dzieci, żeby nie powiedzieć, jak chłopcy…) i zabrałam się za robotę. Kilka tygodni później, kiedy zobaczyłam zdjęcia wykonane tą lornetą, okazało się, że wszystkie są na krótkim końcu (czyli na najszerszej ogniskowej), i w dodatku jeszcze… raczej stoją. Nie, nie długość czyni fotografa. Nie sprzęt. Tylko to, jak się z nim zaprzyjaźnisz.

Wracając do „hitrejtu”: tak, przejmowałam się, że mój odsetek trafień jest tak niski. A potem ktoś mi powiedział: „Jeśli masz za dużo ostrych zdjęć w panoramowaniu, to znaczy, że za mało się starasz”. Po co mi 500 przyzwoitych zdjęć z jednej sesji, skoro żadne nie wywołuje emocji, a samochód na każdym z nich ledwo się kula? Tak naprawdę z jednej sesji muszę mieć zaledwie kilka zdjęć. I tak obróbka każdego zajmie mi długie kwadranse, albo nawet godziny (zależy od dnia, nastroju, układu planet i zwyczajnie, ilości pracy nad kadrem). Ważne, by choć jedno nadawało się do ramki. By choć jedno spowodowało, że klient powie „Ale czad!”. I naprawdę będzie tak myślał.

I jeszcze na koniec chciałabym zwrócić Twoją uwagę na jedną sprawę. Niektórzy traktują fotografię – sama ją tak traktowałam jeszcze bardzo niedawno – jak wyścig techniczny. „O, świetne zdjęcie, ale kółka się nie kręcą” (kręcące się kółka, jak wiadomo, są powszechnie uznawane za wyznacznik dobrego panningu…) – kosz. „Świetne zdjęcie, ale gril nieostry” – kosz. „Ekstra kadr, ale ostrość na kierowcy” – kosz. Nie twierdzę, że ostrość na grilu czy kręcące się kółka są bez znaczenia. Sama jeszcze ciągle potrafię godzinami oglądać zdjęcia w powiększeniu niemal do pojedynczego piksela, żeby z całego szeregu niemal identycznych zdjęć w serii wyłonić najostrzejszego zwycięzcę w celu nagrodzenia pełną obróbką i postprodukcją. Ale zdarzają mi się i takie zdjęcia:

Tak, nie jest ostre. Ale ma w sobie taki niesamowicie radosny klimat, taką rajdową frajdę i wolność, że nie mogłam go wyrzucić. Powiem więcej: to jedno z moich ulubionych.

W pogoni za techniczną perfekcją postaraj się nie wylać z dzieckiem atmosfery, klimatu i emocji. Tfu, znaczy z kąpielą. Po prostu nie wylej tego, co jest w fotografii najważniejsze: czyli tego, jak to zapamiętałaś/łeś.